Woordenboek Juridisch Latijn

Juridisch Latijn

Juristen spraken vroeger veel in het Latijn. Veel van die oude termen uit het juridisch latijn worden nu nog gebruikt. Om je wegwijs te maken geven we hier de betekenis van de belangrijkste van deze termen, woorden en uitdrukkingen.

  • a contrario
    Argumentatieleer. Een stelling verdedigen door hem om te keren.
  • a latere
    Van de kant van afkomstig.
  • a mensa et toro
    Gescheiden van tafel en bed wil zeggen dat de echtgenoten niet meer samenwonen. Samenwonen is een verplichting voor gehuwden.
  • ab initio
    Een bepaalde status was al zo vanaf het begin. Ongeacht wat hierna plaats heeft gevonden. De inbreker was al vanaf het moment dat hij binnentrad in overtreding.
  • absolvo
    Vrijspraak
  • actio in personam
    een recht dat slechts geldt in relatie tot een bepaalde persoon. U koopt een fiets van A. U kunt de betaling van de fiets alleen rechtsgeldig uitvoeren door te betalen aan A.
  • actio in personam
    Een rechtzaak die zich richt tegen een speciaal persoon. De rechter moet dus bevoegd zijn zich over deze persoon uit te spreken. Onderscheidend van actio in rem. Men noemt dit ook een relatief recht.
  • actio in rem
    Het absolute recht op een zaak.
  • actio pauliana
    Actio pauliana begrip in het faillisementsrecht. De bevoegdheid op te komen tegen de rechtshandelingen van de debiteur. Het gaat om rechtshandelingen waardoor de schuldeisers zijn benadeeld in het zich van een faillissement.
  • actio personalis moritur cum persona
    Bij een strikt persoonlijke actie (bijvoorbeeld belediging) zal de zaak stoppen met de dood van de beledigde.
  • actio popularis
    Het recht van een ieder om bezwaar te maken tegen een overheidsbeslissing ook al heeft die persoon geen belang. Dit recht bestaat niet in Nederland. Hier moet men een persoonlijk belang hebben voor een vordering.
  • actori incumbit probatio
    In strafzaken moet het bewijs van schuld geleverd worden. Bij twijfel is men onschuldig.
  • actus non facit reum nisi mens sit rea
    Voor schuld moet niet alleen de daad strafbaar zijn, ook de mens moet een schuldige geest hebben. Bij een geestesziekte, is geen schuldige geest.
  • actus reus
    Actus reus. Een misdaad bestaat uit een handeling en een intentie.
  • ad hoc
    Een eenmalige oplossing voor een probleem.
  • ad hominem
    Een argument dat op de man speelt. De tegenwerping is niet gericht op de bewering, maar op de persoon die de bewering doet.
  • ad litem
    Specifiek voor een bepaald proces. Bijvoorbeeld bij het strafhof in Den Haag een ad litem rechter: een speciaal toegewezen rechter.
  • ad quod damnum
    Sschadevergoeding moet in verhouding staan tot de schade. Dit begrip ziet in het Amerikaanse recht op de immateriele schade.
  • ad rem
    De spreker hield zich aan zijn onderwerp.
  • ad valorem
    Meestal in combinatie met belastingen. Een belasting afhankelijk van de waarde van de goederen.
  • adhuc sub iudice lis est
    Zolang de zaak onder de rechter is doet men geen uitspraak.
  • affirmanti incumbit probatio
    Degene die een stelling inbrengt in een proces moet ook bewijzen dat deze juist is. Het is voor de tegenpartij voldoende te ontkennen dat de stelling juist is.
  • alieni juris
    Niet bevoegd om zelfstandig rechtshandelingen uit te voeren.
  • aliter
    Tussenvoegsel in een redenering
  • amicus curiae
    Personen of instanties die geen partij zijn, maar de rechtbank hun mening of advies kunnen geven.
  • argumentum ab auctoritate
    Een argument waarbij men zich beroept op de autoriteit van degene die de uitlating deed.
  • argumentum ab incovenienti
    Argument dat ziet op onredelijke consequenties van een bepaalde handeling.
  • argumentum ad absurdum
    Meestal reductio ad absurdum. Doortrekken van de redenering om het ongerijmde hiervan aan te tonen.
  • argumentum ad captandum
    Argument gericht op de emotie van de onwetende luisteraars. Richt zich op de emotie en niet op de geest. Volksgevoel aansprekend (argumentum ad captadum vulgus)
  • argumentum ad crumenam
    Argument dat wordt ontleend aan de sprekers vermogen. Hij is rijk dus hij zal het weten.
  • argumentum ad hominem
    Drogredenering. Argument ziet op de persoon van de spreker en niet op de inhoud.
  • argumentum ad invidiam
    Argument dat een beroep doet op afgunst, jaloezie en andere onaangename menselijke eigenschappen.
  • argumentum ad rem
    Het argument is ter zake in het debat.
  • argumentum baculinum
    Argument dat zich beroept op geweld of kracht.
  • argumentum ex silencio
    Bij gebrek aan bekende tegenspraak zou het argument waar zijn. (drogreden)
  • audi alteram partem
    Hoor en wederhoor. Hoor ook altijd de andere partij.
  • audiatur et altera pars
    Andere Latijnse term voor hoor en wederhoor.
  • aut dedere aut judicare
    Ziet op de verplichting van een staat om iemand die verdacht wordt van een strafbaar feit uit te leveren of zelf te vervolgen.
  • bona fide
    Handelend vanuit zuivere motieven.
  • bona vacantia
    Notarieel recht. Goederen die vrij vallen bij het overlijden van iemand zonder testament of erfgenamen.
  • cadit quaestio
    De zaak vervalt. Er is niet langer een rechtsvraag omdat het geschil, of de vraag is vervallen. Dat kan zijn omdat deze is geschikt of de eiser de zaak laat vallen.
  • causa causans
    De bron van de oorzaken. Bijvoorbeeld in letselschade, de aanleiding die alles in gang zette.
  • causa finalis
    Het doel waartoe een overeenkomst dient.
  • certiorari
    Begrip uit Amerikaanse recht. Een zaak voorleggen aan het Hooggerechtshof. Deze beslist dan of ze de zaak in behandeling wil nemen.
  • ceteris omissis
    gebruikt bij een inkorting van een tekst
  • committimus
    Zekere personen hoeven zich niet voor lagere rechtbanken te verantwoorden.
  • commodum ex injuria sua nemo habere debet
    Je mag geen voordeel hebben van zelf begane overtredingen.
  • conditio sine qua non
    De schade was niet ontstaan als niet aan die voorwaarde was voldaan. Veel gebruikt in letselschade. Het woord ziet op het “causaal” verband tussen oorzaak en gevolg.
  • consensus ad idem
    Partijen zijn het eens.
  • constitutum possessorium
    Constitutum possessorium is de levering van een goed dat niet in iemands bezit is, maar bij een ander.
  • contra bonos mores
    Tegen de goede zeden.
  • contra proferentem
    Rechtsbeginsel. Contractenrecht. De uitleg van een onduidelijke bepaling in een overeenkomst, moet in het nadeel zijn van degene die de bepaling heeft voorgesteld.
  • coram iudice
    Een uitspraak of getuigenis waar de rechter bij aanwezig is.
  • coram nobis
    Amerikaans recht: de bijlage die een hogere rechter schrijft bij verwijzing naar een lagere rechter. In deze schrijft men de fouten die zij constateert.
  • coram non judice
    Gebruikt voor: niet voor de juiste rechter.
  • corpus delicti
    Strafrecht. Het voorwerp waarmee het misdrijf is gepleegd. Naam van de Studievereniging Criminologie in Leiden.
  • corpus juris
    Meestal gebruikt in Coprus Iuris Civilis, de verzameling regels die in het Romeins recht golden. Maar ook Corpus Iuris Canonici voor het kerkrecht.
  • corpus juris civilis
    De eerste verzameling van losse wetten die golden voor het handelsverkeer.
  • cui bono
    Wie profiteert van de overtreding of de foute handeling.
  • culpa
    Romeins recht. Schuld in de zin van onachtzaamheid.
  • culpa in causa
    Iemand plaatst zich in een situatie waaruit vanzelf een strafbaar feit zal voortvloeien. Zie ook dolus in causa.
  • cum confitente sponte mitius est agendum
    Iemand die meewerkt bij de opsporing door vrijwillig te bekennen zou recht hebben op strafvermindering.
  • damnum absque iniuria
    Begrip in Angelsaksisch recht. Er is wel schade, maar die wordt veroorzaakt door een handeling die in zichzelf niet onrechtmatig is.
  • de facto
    De feitelijke situatie, in de praktijk. Dit ter nderscheid van “de jure”.
  • de jure
    Formeel volgens het recht. In tegenstelling tot de facto.
  • de jure belli ac pacis
    Boektitel van Hugo de Groot. Oorlogsrecht. Eerste boek waarin werd gesteld dat ook in oorlogen regels gelden.
  • de minimis (non curat preator)
    Europees recht: kleine steun die niet gemeld hoeft te worden bij de EU. Civiel recht: kleinigheden waarover de rechter niet hoeft of wil oordelen.
  • delegatus non potest delagare
    Het is niet mogelijk om een taak die aan iemand is gedelegeerd weer door te delegeren.
  • dictum
    Ziet op de uitspraak door een rechter. Ook de benaming voor adviezen van de Raad van State.
  • do ut des
    Voor wat hoort wat. Onderhandelingstaktiek waarbij iets wordt weg gegeven om iets terug te krijgen.
  • dolus in causa
    Dolus in causa is de oorzaak van het strafbare feit is opzet, dit in tegenstelling tot eigen schuld.
  • et uxor
    Afkorting et ux. En zijn vrouw.
  • ex curia
    Buiten rechte afdoening.
  • ex lege
    Een interpretatie gebaseerd op de wet.
  • ex nunc
    Een beoordeling van de situatie zoals deze nu is. Bij een bezwaarschrift wordt dan bijvoorbeeld niet gekeken naar de situatie zoals deze was bij het nemen van het besluit. De rechter kijkt naar het heden.
  • ex officio
    Afkorting e.o. Het besluit wordt genomen krachtens het ambt.
  • ex parte
    Mogelijkheid om een uitspraak van de rechter te verlangen zonder dat de tegenpartij hierbij aanwezig is en zelfs niet is opgeroepen. In Nederland mogelijk in IE geschillen.
  • ex post facto
    Met terugwerkende kracht worden feiten strafbaar gesteld.
  • ex tunc
    Beoordeling van de situatie zoals deze toen was.
  • ex turpi causa non oritur actio
    Men kan geen rechtsgeldige handelingen baseren op een onzedelijke grondslag.
  • exceptio firmat regulum
    Het bewijs dat de regel bestaat omdat in een specifiek geval hier nadrukkelijk van is afgeweken.
  • exceptio non adimpleti contractus (enac)
    Het recht van een der partijen bij de overeenkomst om zijn deel niet na te komen omdat de andere partij zijn deel niet nakomt. Alleen van toepassing bij zeer nauw met elkaar verbonden verplichtingen.
  • exceptio plurium litis consortium
    Verweer dat niet alle noodzakelijke partijen in het geding zijn betrokken
  • exequatur
    Internationaal Privaatrecht. Beslissing van de rechter om een vonnis uit een ander land uit te mogen voeren in het land van die rechter.
  • expectant heir
    De persoon die in afwachting is van een nog vrij te vallen erfenis.
  • expressio unius est exclusio alterius
    Indien in een contract bepaalde zaken uitdrukkelijk worden benoemd, dan zijn andere zaken die niet zijn benoemd niet geregeld.
  • fiat justitia et pereat mundus
    Het recht moet zijn beloop hebben, tegen elke kost.
  • fiat justitia ruat caelum
    Het recht moet altijd zijn loop hebben.
  • fidei commis
    Fidei commis is een erfenis waarbij van een bepaald goed een extra verplichting is gesteld. In het testament wordt bepaald dat dit niet opnieuw kan vererven, of dat het in stand moet blijven.
  • fidei commis de residuo
    Erfrecht. De erfgenaam moet bij zijn dood het restant van de erfenis doorgeven aan een van tevoren bepaald persoon.
  • fieri facias
    Angelsaksisch recht Afkorting fi. fa. Dwangbevel tot afgeven van goederen
  • forum non conveniens
    Rechter verklaart zich niet bevoegd kennis te nemen van het geschil. Common Law, de rechter is van oordeel dat een andere rechter meer geschikt is kennis te nemen van het geschil.
  • forum privilegiatum
    Het bijzondere gerecht waarop bepaalde personen recht hebben. In Nederland alleen nog voor ambtsdelicten van ministers, staatssecretarissen en leden van de Staten-Generaal.
  • fraus legis
    Gebruik van het recht voor een ander doel dan waarvoor het bedoeld was. In het fiscaal recht, het opzetten van constructies die op zich passen binnen het recht, maar tot doel hebben het recht te omzeilen.
  • habeas corpus
    Strafrecht. Rechtsbeginsel. Een verdachte van een misdrijf moet van zijn aanklacht in kennis worden gesteld. Hij moet in levende lijve aan de rechter worden voorgeleid.
  • hoc indictum volo
    Ik trek mijn eerder gedane uitspraak terug.
  • juncto
    Juncto, wordt gebruikt om het verband in een opsomming aan te geven: artikel 1 jo. art 5. Wil dus zeggen artikel 1 in verband met (of in combinatie met) artikel 5.
  • juris prudentia
    Jurisprudentie. Het geheel aan uitspraken van rechters.
  • jus cogens
    Internationaal recht. Verwijst naar algemeen geldende internationale rechtsnormen.
  • jus commune
    Het algemene recht, de voorloper van het burgerlijk recht.
  • jus de non evocando
    Rechtsbeginsel. Recht dat niet mag worden afgehouden van de rechter die de jurisdictie heeft. Algemeen beginsel van behoorlijk procesrecht. art. 17 grondwet
  • jus gentium
    Het recht zoals dat geldt tussen staten.
  • jus honorum
    Het recht om een ere ambt uit te oefenen
  • jus naturale
    Staat voor alle wetten en regels die voor iedereen gelden, omdat ze universeel geldig zouden zijn.
  • jus promovendi
    Het recht dat een hoogleraar bezit om een wetenschapper te promoveren. De graad van doctor toe kennen.
  • jus sanguinis
    Het recht om de nationaliteit van een bepaald land te hebben als de ouders (of
  • jus scriptum
    Het geschreven recht in tegenstelling tot het “gemaakte” recht in jurisprudentie en doctrine.
  • jus soli
    Rechtsbeginsel. De nationaliteit wordt bepaald door de plaats waar iemand wordt geboren. In tegenstelling tot jus sanguinis.
  • jus talionis
    Principe van oog om oog, tand om tand. Primitieve vorm van vergeldingsrecht.
  • justitia commutativa
    oog om oog, tand om tand.
  • justitia distributiva
    Ieder moet onder het recht vallen. Ook de naam van een stichting uit 2013 die is opgericht om de Rabobank vervolgd te krijgen in de Libor Affaire.
  • justitia omnibus
    Recht voor iedereen. De stadsspreuk van Washington DC.
  • latae sententiae
    Canoniek recht (kerkrecht). Een straf of maatregel is het automatische gevolg van een delict of overtreding.
  • lega certa
    Meestal gebruikt in de samenstelling Nulla poena sine lega certa. Geen strafbaar feit zonder duidelijke schriftelijke wet. Het Lex certa principe.
  • lege stricta
    Meestal gebruikt in de samenstelling Nulla poena sine lega stricta. Strafbare feiten kunnen niet “gemaakt” worden door ze te baseren op andere feiten die al strafbaar zijn.
  • lex causae
    Het gekozen recht dat van toepassing is op de zaak. Bij conflicterende rechtstelsels kiest de rechter het toepasselijk recht.
  • lex dura sed lex
    De wet kan soms hard uitpakken in individuele gevallen.
  • lex fori
    Het recht van van het gerecht waar de zaak is aangebracht.
  • lex loci contractus
    Het recht van de plaats waar het contract is opgesteld is van toepassing.
  • lex loci delicti
    Lex loci delicti is het recht van de plaats waar de schadebrengende feit zich voordoet.
  • lex posterior derogat legi priori/anteriori.
    Posterioriteitsbeginsel. Indien twee geschreven wetten of regels hetzelfde regelen, dan geldt de nieuwste.
  • lex scripta
    Het in wetten neergelegde recht.
  • lex specialis derogat legi generali
    Lex specialis derogat legi generali. Het specialiteitsbeginsel. Als er een specifieke regel is, dan gaat deze boven de algemene regel. De gedachte is dat de wetgever anders deze regel niet zou hebben opgesteld.
  • lex superior derogat legi inferiori.
    Superioriteitsbeginsel. De hogere regelgeving gaat voor de lagere. Een landelijke wet gaat bijvoorbeeld voor een gemeentelijke verordening.
  • lex uno ore omnes alloquitur
    De wet is voor iedereen gelijk.
  • lites finiri oportent
    Rechtsbeginsel dat rechtszaken binnen een redelijke termijn tot een einde moeten komen.
  • locus standi
    Angelsaksisch recht. Het recht van belanghebbenden om een gerechtelijke procedure te mogen starten en in dat verband gehoord te worden.
  • mala fide
    Kwade trouw. Geen oprechte bedoeling.
  • mala fides superveniens non nocet
    Indien bij het begin van de verjaring goede trouw aanwezig was, dan wordt deze niet gestuit door later opkomende kwade trouw.
  • malum in se
    Een strafbaar feit dat strafbaar is omdat het uit zijn aard moreel strafbaar zou moeten zijn. Voorbeeld: moord.
  • malum prohibitum
    Strafbaar feit dat niet direct moreel verwerpelijk is, maar strafbaar is omdat de wet dat zo bepaalt. Voorbeeld: door het rood rijden.
  • malum quo communius eo pejus
  • mandamus
    Angelsaksisch recht. Een bevel van een hoger rechtscollege aan een lager college.
  • mare clausum
    Internationaal recht. Een zee die gesloten is voor andere staten van degene die de jurisdictie bezit.
  • mare liberum
    Internationaal recht of volkenrecht. Het principe van de vrije handel op zee. Ook vrije vaart op zee. Principe geformuleerd door Hugo de Groot.
  • maxime paci sunt contraria vis et injuria
    Oude wijsheid.
  • mens rea
    Een voorwaarde om een strafbaar feit te plegen is een vrije wil om te handelen.
  • modus operandi (m.o.)
    Afgekort m.o. Strafrecht. De specifieke werkwijze van een crimineel.
  • obiter dictum
    Een toevoeging aan bijvoorbeeld een vonnis waarin de rechter zijn mening geeft over een bepaalde rechtsvraag. Zonder dat dit invloed heeft op de uiteindelijke beslissing.
  • onus probandi
    De bewijslast, dat wil zeggen dat als de partij die de bewijslast heeft zijn stelling niet kan bewijzen, dat hij dan geen gelijk zal krijgen. Bewijslast in het strafrecht: dat de verdachte het gedaan heeft.
  • opinio consentanea
    Een instemmende mening, ook wel als stemverklaring afgegeven.
  • opinio juris
    De algemeen heersende juridische opvatting
  • pacta sunt servanda
    Pacta sunt servanda. Algemeen rechtsbeginsel dat eenmaal gemaakte afspraken moeten worden nagekomen.
  • pecunia non olet
    Het maakt niet uit hoe je je geld verdinet. Ook de naam van een fiscaal dispuut in Leiden
  • per incuriam
    Angelsaksisch recht. Een uitspraak van een hogere rechter, die duidelijk in strijd is met wetgeving of geldend recht en daarom door de lagere rechters niet gevolgd hoeft te worden.
  • per se
    In combinatie met datgene wat “op zich zelf” een bepaalde betekenis heeft.
  • petitum
    Onderdeel van de dagvaarding of de memorie van eis, waarin staat wat de eiser nu precies van gedaagde vordert
  • prima facie
    Een beoordeling op het eerste gezicht, zonder uitgebreide onderbouwing.
  • pro bono publico
    Werken zonder een financiele vergoeding. Professionele dienstverleners zoals advocaten werken dan vrijwillig en onbetaald voor liefdadigheid.
  • pro deo
    Diensten die gratis worden uitgevoerd, zonder financiele beloning. Oude term voor gefinancierde rechtshulp. Komt voort uit de gedacht dat dergelijke werkzaamheden uiteindelijk door God zullen worden beloond.
  • pro forma
    Strafrecht. Een pro forma zitting voorkomt dat een verdachte moet worden vrijgelaten. Er is geen inhoudelijke behandeling van de zaak.
  • pro tempore (pro tem)
    Juridisch ook gebruikt voor tijdelijke vervanging van een voorzitter.
  • productum sceleris
    De opbrengst voortgekomen uit een misdrijf. Dit gaat verder dan de directe opbrengst. In Nederland probeert men dit te beperken met de zogeheten Plukze wetgeving.
  • qui facit per alium facit per se
    De opdrachtgever die via een ander iets uitvoert doet dit voor het recht zelf. In strafrecht en privaat recht van toepassing.
  • quicquid plantatur solo, solo credit
    Datgene wat aard en wortelvast is behoort tot de grond. Hiermee is de eigenaar van de grond de eigenaar van dat wat er op groeit. De bomen op het land zijn van de landeigenaar.
  • quid pro quo
    Voor wat hoort wat. Verbintenissenrecht. Bij een overeenkomst is er altijd een tegenprestatie.
  • quod non
    Een conclusie bij een bewijs, waarmee aangetoond wordt dat iets niet het geval is.
  • quorum
    Het minimum deel van een groep die aanwezig moet zijn om een stemprocedure geldig te laten zijn.
  • ratio decidendi
    Angelsaksisch recht. De toepasselijke rechtspraak waarop het vonnis is gebaseerd.
  • rebus sic stantibus
    Verdragenrecht. Indien de omstandigheden wijzigen ten opzichte van het moment waarop het verdrag werd gesloten, kan een Staat zich terugtrekken uit het verdrag.
  • reductio ab absurdum
    Hiermee wordt bewezen dat een stelling niet waar is, door aan te tonen dat men een absurde conclusie kan trekken als het wel waar zou zijn.
  • reformatio in peius
    De burger is slechter af door bezwaar of beroep aan te tekenen dan daarvoor. Bestuursrecht: beginsel dat burger er niet slechter voor mag komen te staan door bezwaar of beroep.
  • rei vindicato
    Degene die stelt eigenaar te zijn vordert zijn goed terug bij de bezitter.
  • res judicate
    Dat zaken waarover een rechter heeft besloten niet opnieuw voor een beslissing mogen worden voorgelegd.
  • res nullis
    Goederen die niet aan iemand toebehoren, bijvoorbeeld omdat iemand ze heeft weg gegooid. Kan ook bewust afstand van zijn gedaan, zoals bij een scheepswrak.
  • res per pecuniam aestimatur, et non percunia per rem
  • restitutio ad integrum
    Herstellen van schade alsof de schade nooit heeft plaats gevonden.
  • terra nullius
    Een terrein dat aan niemand toebehoort. Ten tijde van de kolonisaties: land dat niet toebehoorde aan beschaafde volken.
  • testes ponderantur, non numerantur
    Niet het aantal getuigen is bepalend, maar hun gewicht.
  • testimonium de auditu
    Een bericht uit de tweede hand hebben. Niet van de bron afkomstig. Getuige was niet de bron.
  • traditio brevi manu
    De verkrijger is reeds de houder van het goed. De zaak hoeft niet overgedragen te worden.
  • traditio longa manu
    Traditio longa manu is de levering van een goed dat zich niet in handen van de verkoper of de koper bevindt.
0