Juridisch Latijn

Juristen spraken vroeger veel in het Latijn. Veel van die oude termen uit het juridisch latijn worden nu nog gebruikt. Om je wegwijs te maken geven we hier de betekenis van de belangrijkste van deze termen, woorden en uitdrukkingen.

  • bona fide
    Handelend vanuit zuivere motieven.
    Lees meer
  • bona vacantia
    Bona vacantia begrip komt voor in het Notarieel recht. Goederen die vrijvallen bij het overlijden van iemand zonder testament of
    Lees meer
  • cadit quaestio
    De zaak vervalt. Er is niet langer een rechtsvraag omdat het geschil, of de vraag is vervallen. Dat kan zijn
    Lees meer
  • causa causans
    De bron van de oorzaken. Bijvoorbeeld in letselschade, de aanleiding die alles in gang zette.
    Lees meer
  • causa finalis
    Het doel waartoe een overeenkomst dient.
    Lees meer
  • caveat emptor
    De term caveat emptor betekent koper wees op je hoede. Een koper moet zich vooraf goed informeren voor over te
    Lees meer
  • certiorari
    Begrip uit Amerikaanse recht. Een zaak voorleggen aan het Hooggerechtshof. Deze beslist dan of ze de zaak in behandeling wil
    Lees meer
  • ceteris omissis
    Ceteris omissis gebruik je bij een inkorting van een tekst. Je zet dit neer, waarna je de rest van de
    Lees meer
  • committimus
    Letterlijk betekent committimus, wij bevelen. Het gaat over de mensen die de bevelen geven. Zekere personen hoeven zich niet voor
    Lees meer
  • commodum ex injuria sua nemo habere debet
    Je mag geen voordeel hebben van zelf begane overtredingen.
    Lees meer
  • compos mentis
    Compos mentis wil zeggen dat iemand zijn verstand heeft. Je gebruikt het bij strafrecht om te bepalen of iemand zijn
    Lees meer
  • conditio sine qua non
    De conditio sine qua non, is de voorwaarde die bepalend was. De schade was niet ontstaan als niet aan die
    Lees meer
  • consensus ad idem
    Partijen zijn het eens.
    Lees meer
  • constitutum possessorium
    Constitutum possessorium is de levering van een goed dat niet in iemands bezit is, maar bij een ander.
    Lees meer
  • contra bonos mores
    Tegen de goede zeden.
    Lees meer
  • contra proferentem
    Contra proferentem is een rechtsbeginsel. Dit komt uit het contractenrecht. De uitleg van een onduidelijke bepaling in een overeenkomst, moet
    Lees meer
  • contradictio in adjecto
    Een contradictio in adjecto is een tegenstrijdigheid in de tekst. In principe dus twee begrippen die niet tegelijk waar kunnen
    Lees meer
  • coram iudice
    Bij coram iudice, is de rechter aanwezig. Een uitspraak of getuigenis waar de rechter in persoon bij aanwezig is. Een
    Lees meer
  • coram nobis
    Amerikaans recht: de bijlage die een hogere rechter schrijft bij verwijzing naar een lagere rechter. In deze schrijft men de
    Lees meer
  • coram non judice
    Coram non judice wil zeggen dat het geen rechter is. Gebruikt voor: niet voor de juiste rechter.
    Lees meer
  • corpus delicti
    Het corpus delicti is het voorwerp van het misdrijf. Komt uit het strafrecht. Formeel is dit het object waartegen het
    Lees meer
  • corpus juris
    Het corpus juris is het wetboek, of verzameling wetten. Meestal gebruikt in Corpus Iuris Civilis, de verzameling regels die in
    Lees meer
  • corpus juris civilis
    Het corpus juris civilis is de eerste verzameling van losse wetten die golden voor het handelsverkeer. Het is de eerste
    Lees meer
  • cui bono
    De uitdrukking cui bono vraagt naar het motief. Wie profiteert van de overtreding of de foute handeling. In die hoek
    Lees meer
  • culpa
    Culpa betekent schuld. Oorspronkelijk uit het Romeins recht. Schuld in de zin van onachtzaamheid.
    Lees meer
  • culpa in causa
    Culpa in causa, schuld in de oorzaak. Iemand plaatst zich in een situatie waaruit vanzelf een strafbaar feit zal voortvloeien.
    Lees meer
  • cum confitente sponte mitius est agendum
    Iemand die meewerkt bij de opsporing door vrijwillig te bekennen zou recht hebben op strafvermindering.
    Lees meer
  • cum suis
    Cum suis betekent met de zijnen. In de betekenis van een gezelschap dat je aanduidt op basis van de belangrijkste
    Lees meer
  • damnum absque iniuria
    Begrip in Angelsaksisch recht. Er is wel schade, maar die wordt veroorzaakt door een handeling die in zichzelf niet onrechtmatig
    Lees meer
  • de facto
    De facto is de feitelijke situatie, in de praktijk. Dit ter onderscheid van de jure. Je geeft het onderscheid aan
    Lees meer
  • de jure
    De jure of de iure wil zeggen, formeel volgens het recht. In tegenstelling tot de facto. In het spraakgebruik om
    Lees meer
  • de jure belli ac pacis
    De jure belli ac pacis is de boektitel van Hugo de Groot. Oorlogsrecht. Het eerste boek waarin werd gesteld dat
    Lees meer
  • de minimis (non curat preator)
    De minimis, dat zijn kleinigheden. Europees recht: kleine steun die niet gemeld hoeft te worden bij de EU.Civiel recht: kleinigheden
    Lees meer
  • delegatus non potest delagare
    Het is niet mogelijk om een taak die aan iemand is gedelegeerd weer door te delegeren.
    Lees meer
  • dictum
    Het dictum is de eigenlijke uitspraak, de kern. Het ziet op de uitspraak door een rechter. Ook de benaming voor
    Lees meer
  • do ut des
    Voor wat hoort wat. Onderhandelingstaktiek waarbij iets wordt weg gegeven om iets terug te krijgen.
    Lees meer
  • dolus in causa
    Dolus in causa is de oorzaak van het strafbare feit. Tegenwoordig culpa in causa.
    Lees meer
  • judex non calculat
    Judex non calculat of iudex non calculat. De rechter rekent niet. Ziet op het beginsel dat een rechter rekenfouten kan
    Lees meer
  • juncto
    Juncto, wordt gebruikt om het verband in een opsomming aan te geven: artikel 1 jo. art 5. Wil dus zeggen
    Lees meer
  • juris prudentia
    Juris prudentie is de jurisprudentie. Het geheel aan uitspraken van rechters. Oorspronkelijk de beslissingen van deskundigen zoals priesters in het
    Lees meer
  • jus agendi
    Het Latijnse begrip jus agendi of ius agendi betekent dat je het recht hebt om een vordering in te stellen.
    Lees meer
  • jus cogens
    Het jus cogens is het dwingend recht binnen het Internationaal recht.  Het jus cogens verwijst naar algemeen geldende internationale rechtsnormen.
    Lees meer
  • jus commune of ius coummune
    Het jus commune is het algemene recht, de voorloper van het burgerlijk recht.
    Lees meer
  • jus de non evocando
    Het jus de non evocando is een rechtsbeginsel. Recht dat iemand niet mag worden afgehouden van de rechter die de
    Lees meer
  • jus gentium
    Het recht zoals dat geldt tussen staten.
    Lees meer
  • jus honorum
    Het jus honorum is het recht om een ere ambt uit te oefenen. Oorspronkelijk uit het Romeins recht.
    Lees meer
  • jus naturale
    Staat voor alle wetten en regels die voor iedereen gelden, omdat ze universeel geldig zouden zijn.
    Lees meer
  • jus promovendi
    Het jus promovendi of ius promovendi is het recht dat een hoogleraar bezit om een wetenschapper te promoveren. De graad
    Lees meer
  • jus sanguinis
    Het jus sanquinis, of ius sanguinis is het recht van het bloed. Het is een begrip uit het Volkenrecht. Het
    Lees meer
  • jus scriptum
    Het geschreven recht in tegenstelling tot het “gemaakte” recht in jurisprudentie en doctrine.
    Lees meer
  • jus soli
    Het jus soli is een rechtsbeginsel uit het Volkenrecht. De nationaliteit wordt bepaald door de plaats waar iemand wordt geboren.
    Lees meer
  • jus talionis
    Het jus talionis of ius talionis is het vergeldingsrecht. Principe van oog om oog, tand om tand. Naar Nederlandse normen
    Lees meer
  • justitia commutativa
    oog om oog, tand om tand.
    Lees meer
  • justitia distributiva
    Ieder moet onder het recht vallen. Ook de naam van een stichting uit 2013 die is opgericht om de Rabobank
    Lees meer
  • justitia omnibus
    Justitia Omnibus wil zeggen recht voor iedereen. De stadsspreuk van Washington DC. Ook de naam van de BV die deze
    Lees meer
  • obiter dictum
    Een obiter dictum is een toevoeging aan bijvoorbeeld een vonnis waarin de rechter zijn mening geeft over een bepaalde rechtsvraag.
    Lees meer
  • onus probandi
    De bewijslast, dat wil zeggen dat als de partij die de bewijslast heeft zijn stelling niet kan bewijzen, dat hij
    Lees meer
  • opinio consentanea
    Een instemmende mening, ook wel als stemverklaring afgegeven.
    Lees meer
  • opinio juris
    De opinio juris is de algemeen heersende juridische opvatting. Dat wat ondder beoefenaren van het recht als algemeen gangbaar wordt
    Lees meer
  • pacta sunt servanda
    Pacta sunt servanda. Algemeen rechtsbeginsel dat eenmaal gemaakte afspraken moeten worden nagekomen.
    Lees meer
  • paritas creditorum
    Paritas creditorum is een beginsel uit het faillissementsrecht. Alle crediteuren zijn gelijk. Dit beginsel kan aangetast door zekerheidsrechten of bepaalde
    Lees meer
  • pecunia non olet
    Het maakt niet uit hoe je je geld verdinet. Ook de naam van een fiscaal dispuut in Leiden
    Lees meer
  • per incuriam
    Angelsaksisch recht. Een uitspraak van een hogere rechter, die duidelijk in strijd is met wetgeving of geldend recht en daarom
    Lees meer
  • per se
    In combinatie met datgene wat “op zich zelf” een bepaalde betekenis heeft.
    Lees meer
  • persona non grata
    Persona non grata is een term die onder andere wordt gebruikt in het vreemdelingenrecht. Het wil zeggen dat iemand niet
    Lees meer
  • petitum
    Het petitum is het onderdeel van de dagvaarding of de memorie van eis, waarin staat wat de eiser nu precies
    Lees meer
  • prima facie
    Een beoordeling op het eerste gezicht, zonder uitgebreide onderbouwing.
    Lees meer
  • pro bono publico
    Pro bono werken, is werken voor de goede zaak. Werken zonder een financiele vergoeding. Professionele dienstverleners zoals advocaten werken dan
    Lees meer
  • pro deo
    Pro deo is werken voor niets. Diensten die gratis worden uitgevoerd, zonder financiele beloning. Oude term voor gefinancierde rechtshulp. Komt
    Lees meer
  • pro forma
    Strafrecht. Een pro forma zitting voorkomt dat een verdachte moet worden vrijgelaten. Er is geen inhoudelijke behandeling van de zaak.
    Lees meer
  • pro tempore (pro tem)
    Juridisch ook gebruikt voor tijdelijke vervanging van een voorzitter.
    Lees meer
  • productum sceleris
    De opbrengst voortgekomen uit een misdrijf. Dit gaat verder dan de directe opbrengst. In Nederland probeert men dit te beperken
    Lees meer
  • temere litigare
    Temere litigare is lichtvaardig procederen. Een proces voeren zonder dat daar een belang bij is. Te snel of niet belangrijk.
    Lees meer
  • terra nullius
    De terra nullius is een terrein dat aan niemand toebehoort. Ten tijde van de kolonisaties: land dat niet toebehoorde aan
    Lees meer
  • testes ponderantur, non numerantur
    De uitdrukking testes ponderantur, non numerantur wil zeggen: niet het aantal getuigen is bepalend, maar hun gewicht.
    Lees meer
  • testimonium de auditu
    Het testimonium de auditu is een verklaring die niet op eigen waarneming is gebaseerd. In het strafrecht afgekort tot een
    Lees meer
  • traditio brevi manu
    De traditio brevi manu is een vorm van levering. De verkrijger is reeds de houder van het goed. De zaak
    Lees meer
  • traditio longa manu
    Traditio longa manu is de levering van een goed dat zich niet in handen van de verkoper of de koper
    Lees meer
  • tu quoque
    Tu quoque is een jij bak. Het is een drogredenering in een discussie. In plaats van op het argument in
    Lees meer